Σάββατο 6 Αυγούστου 2011

Γουίλιαμ Χένρυ Χαντ: αγνό χρώμα πάνω σε αγνό χρώμα



   Ο Γουίλιαμ Χένρυ Χάντ (1790-1864) ήταν ένας Άγγλος ζωγράφος του 19ου αιώνα που έγινε γνωστός κυρίως για τις νεκρές φύσεις του και την εξαίρετη τεχνική τους, δουλεύοντας πουαντιγιστικά διαφανές χρώμα (ακουαρέλα) πάνω σε αδιαφανές υπόστρωμα από λευκό του τσίγκου. Ο ίδιος έλεγε ότι δουλεύει "αγνό χρώμα πάνω σε αγνό χρώμα". Το περίεργο είναι ότι αυτός ο ασήμαντος ζωγράφος με την νατουραλιστική νοοτροπία και τα λαμπερά χρώματα που παραπέμπουν απευθείας στις στραφταλιστές χρωματικές ποιότητες της Ενετικής Αναγέννησης, φαίνεται να είχε πολύ μεγάλη επίδραση στην τέχνη που ήρθε μετά απ' αυτόν με τρόπους μάλλον αναπάντεχους.

   Αφ' ενός μεν επηρέασε πάρα πολύ τους Προραφαηλίτες (με την εμμονή τους στη λεπτομέρεια και την τεχνική "wet white" που δανείστηκαν από τον Χαντ και που έδωσε στους πίνακές τους τις λαμπερές χρωματικές ποιότητες που τον προηγούμενο αιώνα είχαν κάνει τον Σερ Τζόσουα Ρέυνολντς να καταστρέψει βενετσιάνικους πίνακες αξίας προκειμένου να βρει τα μυστικά τους), αφ' ετέρου δε οι νεκρές φύσεις του ίσως να έθεσαν εμμέσως τις βάσεις για τον Ιμπρεσσιονισμό και τον Ντιβιζιονισμό. Όχι σε αισθητικό επίπεδο, αλλά σε τεχνικό. Κι αυτό γιατί δούλευε τα έργα του κουκίδα-κουκίδα με τεράστια υπομονή, χρησιμοποιώντας αγνό χρώμα και βασιζόμενος στην επονομαζόμενη οπτική ανάμιξη των χρωμάτων. Όπως έγραψε ο Γουίλιαμ Σίκετ το 1910 (Fathers and Sons, Art News, 7 April 1910) "...κοίταζα τα εξαιρετικά δείγματα δουλειάς του τις προάλλες και σκεφτόμουν πώς το έργο του προεικόνιζε την τεχνική των Ιμπρεσσιονιστών που χτίζουν ένα ευαίσθητο όλο από μικρές πινελιές. Σκεφτόμουν αυτό και τον Πισσαρό και πως και στις δύο περιπτώσεις η διαίρεση των χρωμάτων σε μικρές πινελιές έφερνε τα επιθυμητά αποτελέσματα." 

   
   Πώς όμως έφτασε στους Ιμπρεσσιονιστές και τους Μεταϊμπρεσιονιστές, αν έφτασε; Προφανώς, ίσως να μην έχει νόημα να ψάξουμε ποιων ζωγράφων τα έργα ο Μονέ μελέτησε στο Λονδίνο όταν μετακόμισε εκεί το 1870. Ξέρουμε όμως ότι οι Ιμπρεσιονιστές έχουν δεχτεί άμεση επιρροή από τον Τέρνερ και τον Κόνσταμπλ. Αυτό όμως που έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον είναι κάποια γραπτά του Τζον Ράσκιν, ο οποίος το 1857 στα Στοιχεία Σχεδίου (The Elements of Drawing) συμβούλευε τους μαθητές του, μεταξύ άλλων, να δουλεύουν παραθέτοντας αγνά χρώματα σε κουκκίδες και να μελετήσουν προσεκτικά τα έργα του Χαντ σε σχέση με αυτή την τεχνική. Κι ακόμα, να βλέπουν πάντα το χρώμα που υπάρχει στις σκιές, να διαβαθμίζουν πάντα τα χρώματά τους, να μην χρησιμοποιούν μαύρο παρά μόνο σπανίως, να δουλεύουν με αδιαφανές υλικό και να ζωγραφίζουν αυτό που βλέπουν στη φύση. Σύμφωνα με τον Γουίνφορντ Ντιούχερστ (Wynford Dewhurst) o Μονέ φέρεται να δήλωσε σε Βρετανό δημοσιογράφο το 1900 ότι το 90% της θεωρίας των Ιμπρεσσιονιστών βρίσκεται σ' αυτό το βιβλίο του μεγαλύτερου κριτικού και θεωρητικού της Βικτωριανής Αγγλίας, το οποίο όμως δεν μεταφράστηκε στα Γαλλικά, παρά μόνο το 1894 από τον Robert de la Sizeranne.  Από την άλλη, αυτό που μεταφράστηκε στα Γαλλικά ήταν το έργο Modern Chromatics του Ogden Rood που περιείχε αποσπάσματα από το εν λόγω έργο του Ράσκιν σε σχέση με τη διαίρεση και την ανάλυση των χρωμάτων και το οποίο πράγματι έπεσε στα χέρια του Σερά. 

   Τα παραπάνω βέβαια δεν σημαίνουν ότι ο Χάντ ή ο Ράσκιν εφηύραν τον Ιμπρεσσιονισμό ή τον Ντιβιζιονισμό. Ανάλογες τεχνικές είχε χρησιμοποιήσει ο Τέρνερ και άλλοι σε λάδι, ενώ ψήγματά τους βρίσκουμε ήδη από την Αναγέννηση στα έργα του Μπελίνι και του Τισιανού. Είναι όμως μια πολύ ωραία ματιά στην ταυτόχρονη εκδήλωση συγγενικών ιδεών και στις δύο πλευρές της Μάγχης, αλλά και στις δυνάμεις και τις επιρροές που - αιτιατά ή μη - προανήγγειλαν και προετοίμασαν συγχρονικά τη γένεση των κινημάτων του Ιμπρεσσιονισμού και του Ντιβιζιονισμού.

Πέμπτη 21 Ιουλίου 2011

Ο Βαν Γκογκ στη Χάγη

Κάποια νεανικά σχέδια του Βαν Γκογκ που έγιναν στη Χάγη όταν ο καλλιτέχνης ήταν μόλις 20 χρονών, αρκετά δηλ. χρόνια πριν αποφασίσει να αφοσιωθεί στην τέχνη.

Εξοχικό μονοπάτι στη Χάγη (1873)

Κανάλι στη Χάγη (1872-73)

Κανάλι στη Χάγη (1872-73)

Δευτέρα 18 Ιουλίου 2011

Το σχέδιο & το χρώμα


Πέτυχα σήμερα ένα παλιό άρθρο του ΒΗΜΑΤΟΣ για τον Εγγονόπουλο, το οποίο είχε γραφτεί με αφορμή την έκδοση ενός λευκώματος για τον καλλιτέχνη και ποιητή. Διαβάζοντας, γοητεύτηκα από κάποια λόγια του Εγγονόπουλου, όπως μας τα μεταφέρει ο Ιάκωβος Βούρτσης, και όπως τα αναμεταδίδω τώρα εγώ.

«... στη ζωγραφική έδινε απόλυτη σημασία στην αξία του χρώματος έναντι του σχεδίου. "Ετσι, η ζωγραφική γίνεται με το χρώμα", έλεγε. "Το σχέδιο είναι το σχήμα που παίρνει η χρωματική κηλίδα για να συμβάλη συνθετικά με τις άλλες κηλίδες, στη νόμιμη αξιοποίηση της επίπεδης επιφάνειας του πίνακος."



Αν μπορείς να ζωγραφίσεις ένα φύλλο, μπορείς να ζωγραφίσεις τον κόσμο όλο

Και μια πολύ ωραία αναφορά στον Ράσκιν που μελετάω τον τελευταίο καιρό, και μού ήρθε αναπάντεχα από το μπλογκ της Tate. Τον τελευταίο καιρό, ακούω όλο και περισσότερο για τη δουλειά και τα κείμενά του. Η επίδρασή του γίνεται πάλι αισθητή;  

Τρίτη 17 Μαΐου 2011

Το κενό



Το να μπορείς να χρησιμοποιείς το κενό, όπως κάνουν οι Κινέζοι, και να ζωγραφίσεις μη-ζωγραφίζοντας, είναι μεγάλο κατόρθωμα.




Κυριακή 8 Μαΐου 2011

Προοπτική και αντίληψη




H Αναγεννησιακή προοπτική βάζει τάξη στο χάος της οπτικής εμπειρίας, όντας αναπαράσταση και καθρέφτισμα ενός τέλειου και απόλυτα διαγούς νου. Και αυτό το κάνει συγκεντρώνοντας όλα τα στοιχεία γραμμικά προς ένα σημείο.

Τρίτη 3 Μαΐου 2011

Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω γι' Αυτήν.

Θυμάμαι την έκθεση του γνωστού εικαστικού και σκηνοθέτη Peter Greenaway με τίτλο "One hundred objects to represent the world" (Βιέννη, 1992), στην οποία ένα από τα εκθέματα ήταν ένα αληθινό μωρό που κλαψούριζε όλη την ημέρα.

Ή το show του Αμερικανού James Turrell με τίτλο Heavy Water, όπου οι επισκέπτες του έπρεπε να κάνουν στην κυριολεξία βουτιά στο νερό. Και άλλα πολλά ανάλογα...


Εγώ πάλι θαρρώ πως η κυριολεκτική αντιμετώπιση των πραγμάτων από τους σύγχρονους εικαστικούς, ουσιαστικά καταργεί το ρόλο της τέχνης που είναι να αναπαριστά, να εφευρίσκει και να ανακαλύπτει την πραγματικότητα εκ νέου.

Ζωγραφίζω ένα ποτήρι και το ποτήρι που ζωγραφίζω παρουσιάζει αυτό που βλέπω και τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο βλέπω και ο οποίος -στην καλύτερη των περιπτώσεων- είναι Ιδέα (και όχι έννοια).  Και δεδομένου ότι αυτό που βλέπω είναι αυτό που σκέφτομαι, γιατί ο νους βλέπει και ο νους ακούει, ζωγραφίζοντας ή εν πάση περιπτώσει "δημιουργώντας ένα έργο τέχνης", δημιουργώ την πραγματικότητα από την αρχή μέσα από το νου μου. Και παρουσιάζω τις ιδέες που κουβαλάω μέσα μου. Αρνούμενος να δω και δίνοντας το δεδομένο ως δεδομένο (και το μωρό ως μωρό), τι δίνω;

Το ζητούμενο είναι η αποκάλυψη.