Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σεζάν. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σεζάν. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 20 Νοεμβρίου 2012

Το αντισχέδιο του Σεζάν

   Σε πολλά από τα έργα του Πωλ Σεζάν και ιδιαίτερα στις νεκρές φύσεις του, παρατηρούνται αντικείμενα τα οποία, αντιβαίνοντας στους νόμους του παραδοσιακού σχεδίου, είναι ασύμμετρα, όπως για παράδειγμα η φρουτιέρα, το μπουκάλι με το λικέρ και το βάζο με τις τουλίπες στα παραδείγματα παρακάτω. Διάφορες ερμηνείες έχουν προταθεί όσον αφορά αυτές τις ασυμμετρίες· ότι πρόκειται λόγου χάρη για δημιουργικές ελευθερίες που πήρε ο ζωγράφος, επειδή έτσι τού υπαγόρευε το καλλιτεχνικό του ένστικτο, ή γιατί εξυπηρετούσαν τη σύνθεση. Υπάρχει όμως και ένας ακόμα βασικότατος λόγος που ο Σεζάν ζωγραφίζει τα μπουκάλια και τις φρουτιέρες του με τον τρόπο που το κάνει, ο οποίος βασίζεται αποκλειστικά και μόνο στην παρατήρηση και όχι σε υποκειμενικά καλλιτεχνικά δεδομένα. Ενώ οι Ιμπρεσσιονιστές παρατήρησαν ότι στη φύση τα χρώματα και οι ατμοσφαιρικές εντυπώσεις μεταβάλλονται ανάλογα με το φως και το χρώμα της ημέρας, φαίνεται ότι ο Σεζάν πήγε ένα βήμα παραπέρα και παρατήρησε ότι αλλαγές φωτισμού σημαίνουν και αλλαγές στο σχέδιο και τη σύνθεση. Ένα απλό αντικείμενο όπως π.χ. ένα βάζο θα δίνει ελαφρά διαφορετική εντύπωση κάτω από διαφορετικές φωτιστικές συνθήκες. Σε ανοιχτό φόντο, για παράδειγμα, η φωτεινή πλευρά του βάζου θα τείνει να συγχωνευθεί με αυτό, ενώ η σκοτεινή θα διαγράφεται πολύ καθαρά, σαν σιλουέττα. Σε άλλες, τα ανακλώμενα φώτα στη σκιά θα τείνουν να παραμορφώσουν τη σιλουέττα και την αίσθηση της συμμετρίας. Έτσι δημιουργούνται στο μάτι ασυμμετρίες, τις οποίες οι παραδοσιακοί ζωγράφοι τείνουν να αγνοήσουν επειδή γνωρίζουν ότι το βάζο ή το μπουκάλι είναι συμμετρικό ή επειδή έχουν διδαχτεί ότι πρέπει να διορθώνουν τα υποτιθέμενα σφάλματα της όρασής τους και να βλέπουν "αντικειμενικά". Η δεξιά μεριά της φρουτιέρας παρακάτω για παράδειγμα, είναι πιο μικρή από την αριστερή, επειδή είναι στη σκιά και δίνει αυτή την εντύπωση υπό αυτές τις συνθήκες. Και παρόλο που η ψυχολογία της όρασης και η θεωρία Gestalt έχει μελετήσει διεξοδικά αυτά τα οπτικά φαινόμενα, φαίνεται ότι αρκετοί θεωρητικοί της τέχνης, και όχι μόνο, επιμένουν να τα αγνοούν. Οι αισθήσεις και οι εντυπώσεις όμως, les petites sensations που έλεγε και ο ίδιος ο Σεζάν, λένε κάτι άλλο. Αποδεικνύεται δηλ. με έναν ακόμα τρόπο ότι το παραδοσιακό σχέδιο δεν μπορεί να συλλάβει και να μεταφέρει στον καμβά το σύνολο της οπτικής εμπερίας, εξ ου και η ανάγκη για το αντισχέδιο. 

Σεζάν: Νεκρή φύση με φρουτιέρα, π. 1879, Ιδιωτική συλλογή
Σεζάν: Νεκρή φύση με μπουκάλι λικέρ, 1890-94, Εθνική Πινακοθήκη Washington D.C.

Σεζάν, Βάζο με τουλίπες, 1888, Norton Simon Art Foundation

Παρασκευή 6 Ιανουαρίου 2012

Η γεωμετρικότητα του χρώματος, ο Σεζάν και η Καπέλα Σιξτίνα

   Μια από τις ιδιαιτερότητες του έργου του Σεζάν είναι ότι χρησιμοποιεί το χρώμα κατασκευαστικά, μέσω των περίφημων μετατονισμών του για να εκφράσει τη φόρμα, αποκαλύπτοντας και όχι κρύβοντας αυτό που απομακρύνεται από το φως. Εκεί που συνήθως οι ζωγράφοι χρησιμοποιούσαν πυκνή σκιά για να αποδώσουν τη σφαιρικότητα και να τονίσουν την προβολή, ο Σεζάν χρησιμοποιώντας ψυχρό χρώμα χαμηλότερης χρωματικής αξίας, δομημένο σε επίπεδα, στα μέρη που απομακρύνονται απ' το φως, μεταφράζει τις εντυπώσεις του βάσει λογικού συστήματος για να αποδώσει τη φόρμα και τον χώρο. Η οποιαδήποτε εντύπωση πλαστικότητας που επιτυγχάνεται με αυτό τον τρόπο δεν οφείλεται τόσο στην μάλλον αβέβαιη θεωρία ότι τα θερμά χρώματα προβάλλονται, ενώ τα ψυχρά υποχωρούν, αλλά στις μεταξύ τους αντιθέσεις.  

   Ένα παράδειγμα όπου φαίνεται ξεκάθαρα αυτή η αρχή είναι ο τρόπος με τον οποίο έχει δομήσει το πρόσωπο της Hortense Fiquet ή τα φρούτα στην νεκρή φύση παρακάτω.



   Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι βρίσκουμε ήδη από την Αναγέννηση, κάποιους ζωγράφους που, βασιζόμενοι στο σύστημα του Τσενίνι, χρησιμοποιούσαν διαφορετικές αποχρώσεις από το φως στη σκιά για να αποδώσουν την πλαστικότητα του όγκου. Η συγκεκριμένη τεχνική ονομάζεται cangiante με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τις νωπογραφίες του Μιχαήλ Αγγέλου στην οροφή της Καπέλα Σιξτίνα, όπου το cangiante χρησιμοποιείται κατά κόρον και σε μεγάλη έκταση. Cangiante είναι η τεχνική όπου χρησιμοποιείται διαφορετική απόχρωση από τα φώτα στις σκιές. Η πλαστικότητα δεν επιτυγχάνεται με φωτοσκίαση και τη χρήση μαύρου. Αντιθέτως, συνήθως χρησιμοποιείται αγνό χρώμα στη σκιά και άλλη απόχρωση αναμεμιγμένη με λευκό ή αγνή και υψηλότερης αξίας στα φώτα. Όπως γράφει η Marcia Hall στο έργο της Color and Meaning:

"Cangiante modeling is achieved by shifting from one hue to another. Starting from the dark, the lights are provided by a contrasting hue paler in tone; the midtone may either be the dark pigment, paled with some white, or the light pigment in its pure form, or a third color. Effects similar to cangianti can be created by juxtaposing two fields of contrasting color that have little or no internal modeling. When speaking of cangiantismo as a mode, we do not imply that the hue must shift for every modeling sequence. What distinguishes it as a mode from the others, besides the extensive use of hue shift, is that it is blonde, like the Cennini style, with pure colors in the shadows."


Ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα:

Η σκιά στο μανίκι περνάει από λευκό σε κίτρινο-χρυσό.




Οι κίτρινοι μεσαίοι τόνοι του υφάσματος στον δεξί ώμο και αλλού.

Το πράσινο ύφασμα στο δεξί πόδι που περνάει σε κίτρινο και μετά σε λευκό.
   Σε κάθε περίπτωση δεν είναι τυχαίο ότι η συγκεκριμένη αντίληψη βρήκε την χαρακτηριστικότερη έκφρασή της στα χέρια ενός γλύπτη και μάλιστα σε ένα τόσο έντονα δραματικό έργο όσο η οροφή της Καπέλα Σιξτίνα. Όπως δεν είναι τυχαίο ότι κάτι ανάλογο μεταχειρίστηκε και ο Σεζάν μελετώντας το χρώμα όχι ως χρώμα, αλλά ως λογικό σύστημα για την απόδοση της φόρμας και του χώρου.